Ziekte van blaas- en urinewegen

BLAASONTSTEKING

Hoe herken je een cavia met een blaasontsteking?
Piept jouw cavia (regelmatig) met het plassen, dan kan het dier een blaasontsteking hebben. Soms tilt een cavia ook het achterwerk een beetje op bij het plassen. Bij twijfel: probeer het dier een tijdje te observeren. Film eventueel afwijkend gedrag met jouw telefoon, zodat je het bij het bezoek aan de dierenarts kunt laten zien. Ook gewichtverlies zonder andere duidelijke klachten, kan een symptoom zijn van een blaasontsteking.
Symptomen: Piepen bij het plassen, achterwerk optillen, (onverklaard) afvallen.

Hoe kan de dierenarts een blaasontsteking vaststellen?
Jouw dierenarts kan in de urine van jouw cavia onderzoeken of er sprake is van een blaasontsteking. Dat doet de dokter met behulp van een urinestrip, die aangeeft of er bloed in de urine zit. Een blaasontsteking kan spontaan ontstaan, maar kan ook het gevolg zijn van een blaassteen, die in de blaas of urinewegen (vast)zit. Ook kan het bloed in de urine duiden op een steen in de blaas of urinewegen, zonder dat er sprake is van een blaasontsteking.
Omdat een steen een oorzaak kan zijn (met name bij beren), is het belangrijk om uit te sluiten dat jouw cavia blaassteen heeft. De dierenarts kan dit beoordelen aan de hand van een röntgenfoto, liefst in combinatie met een echo (omdat bepaalde stenen beter zichtbaar zijn met echografie). Het maken en beoordelen van echografie is geen standaard techniek, waarover iedere dierenarts beschikt. Het kan zijn dat je dan met jouw cavia wordt doorverwezen. Veelal volstaat een röntgenfoto.
Diagnostiek: Lichamelijk onderzoek, urine-onderzoek (strip en/of kweek) en röntgenfoto (uitsluiten van blaassteen), eventueel echografie.

Wat kan de dierenarts voor jouw cavia doen?
Voor de pijn kan de dierenarts een pijnstiller voorschrijven en voor het bestrijden van de infectie is een antibioticum nodig.
Er zijn verschillende soorten antibiotica. Niet alle soorten zijn trouwens geschikt voor het bestrijden van bacteriën in de blaas.
Indien er binnen enkele dagen na het starten van het antibioticum onvoldoende herstel optreedt, is het belangrijk dat de cavia een ander antibioticum krijgt. Soms zal de dierenarts voorstellen om een kweek van de urine te laten maken, om te kijken welk antibioticum het meest geschikt is.
Behandeling: Antibiotica én pijnstiller (liefst paracetamol).

Belangrijk: Voor een blaasontsteking is Sulfatrim de aangewezen eerste keuze (vanuit wetgeving). Maar eigenlijk is het niet het beste middel voor cavia’s. Cavia’s hebben namelijk een zeer snelle stofwisseling, waardoor met dit type antibioticum geen effectieve medicijnspiegel wordt bereikt. Deze effectieve spiegel is nodig om de bacterie goed te kunnen bestrijden. Het verklaart mogelijk ook waarom na het gebruik van dit antibioticum de infectie vaak weer terugkomt. En erger: er ontstaat resistentie voor dit type antibioticum.
Het antibioticum nitrofurantoïne past beter bij de snelle stofwisseling van de cavia. Het gebruik van dit middel sluit daardoor ook beter aan bij verstandig antibiotica-gebruik. Nitrofurantoïne is een zogenaamd humaan-middel en daar zijn voor het gebruik in de diergeneeskunde voorwaarden aan verbonden. Een dierenarts zal daarom meestal eerst een kweek maken om te bekijken of dit antibioticum de bacterie, die de infectie veroorzaakt, wel kan bestrijden, voordat je een recept meekrijgt. Bij hevige infecties kan de dierenarts besluiten al een recept voor het antibioticum mee te geven en een kweek te maken. 

Wat kun je zelf doen?
1. Controleer of je de juiste medicatie hebt meegekregen (antibioticum en pijnstiller). Vervolgens is het belangrijk dat je de medicatie volgens de aanwijzingen van jouw dierenarts aan de cavia geeft. Kies vaste momenten waarop je de medicatie geeft, sla geen dag over en maak de kuur helemaal af.
Wordt het erger of verslechterd jouw cavia voordat de kuur is afgerond, neem dan zo spoedig mogelijk contact op met de dierenarts.

2. Aan het einde van de kuur is het raadzaam de urine nogmaals te controleren of dit door de dierenarts te laten doen met een urinestrip. Dit doe je om zeker te weten dat de infectie echt weg is, want indien er te vroeg wordt gestopt met de behandeling keert de infectie vaak weer terug. Het kan zelfs zijn dat een terugkerende infectie moeilijker te bestrijden is.

3. (Langdurig gebruik van) antibiotica kan helaas ook invloed hebben op belangrijke bacteriën in de cavia, met name de darmflora kan verstoord raken. Wanneer jouw cavia zachte poep krijgt, kun je met tarwegraspap en/of een papje van keutels van een gezonde cavia ondersteuning bieden. Lees er meer over op de pagina over probiotica.

4. Is jouw cavia gevoelig voor blaasproblemen? Misschien dat aanpassingen in de voeding dan kunnen helpen. Voor cavia’s met terugkerende blaasontstekingen wordt een graanvrije brok aanbevolen. Ook is er de theorie dat nitraat in de voeding zou kunnen leiden tot meer calciumuitscheiding via de urinewegen. Calciumuitscheiding herken je aan witte plekken in het verblijf van jouw dier. Dit is blaasgruis, soms ook sludge genoemd. Die witte kristallen kunnen de blaaswand irriteren. Naast irritatie en pijn geeft het ook een verhoogd risico op terugkerende blaasontstekingen en het ontstaan van toekomstige stenen. Een mogelijke oplossing zou dan zijn méér nitraatarme groenten aanbieden en nitraatrijke groenten sterk minderen. Welke dat zijn, lees je op de pagina voeding. Let wel: Het is een theorie en of het voor alle cavia’s met blaasproblemen als oplossing geldt is (nog) niet duidelijk. Verder zou je calciumrijke groenten wat minder frequent kunnen geven, maar let wel dat je calcium niet helemaal vermijdt, want het is ook een belangrijke bouwstof voor de cavia.

Veel gestelde vragen

Moet ik nu een streng calciumarm dieet starten?

Liever niet.

Wanneer jouw cavia veel gruis (sludge) uitplast, dan wordt er weleens geadviseerd om een streng calciumarm dieet te volgen. Het is uiteraard prima om de calciumrijke groenten wat minder vaak te geven aan blaaspatiënten. Ook in het licht van een gevarieerd dieet is groente met veel calcium voldoende afwisselen een goed idee.

Wat betreft calcium en de rol ervan bij blaasgruis: Het lijkt op kalk, maar dat blijkt het niet altijd én uitsluitend te zijn. Daarbij is calcium ook een zeer belangrijke voedingsstof voor de cavia en dus raadt Caviawijzer om die reden een streng calciumarmdieet af.  Met een streng calciumarmdieet, kan er een calciumtekort ontstaan, met alle gevolgen van dien. Zo bevatten het skelet en gebit van de cavia veel calcium, en hebben ook calcium nodig om gezond te blijven. Wanneer er een tekort aan calcium is, kan calcium worden onttrokken aan het gebit en botten van de cavia.

Moet ik nu voortaan bronwater kopen?

Nee.

Het is niet nodig om kraanwater te vervangen door bronwater uit de winkel. Het mag wel natuurlijk. Het proberen van bronwater kan in elk geval geen kwaad. Wat betreft het kalk in kraanwater wordt gedacht dat dit minimaal bijdraagt aan het blaasgruis-probleem. Verder zijn er eigenaren die goede ervaringen hebben met het filteren van water met behulp van een BRITA-filter. Ook dit zou je kunnen proberen wanneer jij een nieuwe oplossing zoekt voor jouw cavia met terugkerende blaasproblemen.

Ik volg het nitraatarme-groentendieet, wat kan ik nog meer beter niet (meer) geven aan blaaspatiënten?

Geef liever geen bamboe (oxaalzuur-oxalaat) en wees terughoudend met gedroogde kruiden (nitraatrijk). Aan de andere kant: Voor de vezels kunnen gedroogde kruiden weer belangrijk zijn en dat maakt het dieet van een blaaspatiënt soms extra uitdagend. Probeer dan kleine beetjes uit en houd gruis in urine en eventuele klachten extra goed in de gaten.

Helpt extra vitamine D geven bij blaasontsteking?

Nee.

Het is meestal niet nodig extra vitamine D aan jouw cavia te geven. Het kan soms zelfs schadelijk zijn. De brokken die een cavia dagelijks eet bevatten al voldoende vitamine D. Geef ook niet zomaar extra vitamine D aan jouw cavia, want een teveel aan vitamine D wordt niet uitgeplast. Vitamine D kun je overdoseren!

Is calciumarm hetzelfde als nitraatarme groenten?

Nee.

Calcium is een scheikundig element met symbool Ca en atoomnummer 20. Het is een mineraal dat vooral in melk, melkproducten en kaas zit. Het zit ook in graanproducten en in bepaalde groene groenten.

Nitraat (NO3-) is in de scheikunde de algemene naam van een anion (NO3−). Het bevat één stikstofatoom (N: symbool stikstof) en drie zuurstofatomen (O: symbool zuurstof)). Het is een stof die van nature in groenten en fruit zit. In mindere mate zit het ook in drinkwater. In de plantenfysiologie voorzien nitraten in de stikstofbehoefte van de plant; stikstof is een onmisbaar element voor de aanmaak van aminozuren en dat zijn dan weer grondstoffen voor de eiwitsynthese.

Meer nitraat in de voeding van cavia’s kan bijdragen aan meer calcium-uitscheiding via de urine (sludge), dat is de hypothese waar het nitraatarme dieet op is gebaseerd.

Het calciumarme dieet is gebaseerd op een andere hypothese, namelijk een gebrek aan vitamine D en het calcium dat niet zou worden opgenomen, maar uitgeplast. Bij cavia’s die kwalitatief goede brokken te eten krijgen, is er geen sprake van een vitamine D gebrek. Als je een calciumarm dieet combineert met het geven van extra vitamine D aan een cavia, dan vergroot je daarmee de kans op problemen aan het skelet en gebit.

Het combineren van een streng calciumarm dieet met een nitraatarm dieet is overigens sterk af te raden.

STENEN

Hoe herken je een cavia met (blaas)steen?
De klachten van een cavia met een blaassteen komen sterk overeen met die van een cavia met een blaasontsteking. Een blaasontsteking kan namelijk het gevolg zijn van steen in de urinewegen. Het kan ook zijn dat jouw cavia geen typische urinewegklachten heeft bij een steen. De klachten bij de cavia hangen ook sterk samen met waar de steen zich in de urinewegen bevindt. Deze kan in de blaas zitten (=blaassteen), in de plasbuis (deze loopt van blaas naar buiten) (=urethrasteen) en in de urineleider (deze loopt van de nieren naar de blaas) (=uretersteen).
Merk je dat jouw cavia perst met het plassen en dan slechts kleine beetjes of helemaal niet plast? Of merk je dat de cavia perst tijdens het poepen? Dan is het raadzaam naar de dierenarts te gaan en de cavia op (blaas)steen te laten onderzoeken. Soms is er niets te bemerken aan een cavia met een steen en is het enige afwijkende een afname van het gewicht.
Symptomen in het kort: Piepen bij het plassen, achterwerk optillen, (onverklaard) afvallen, persen bij het plassen of poepen.

Hoe kan een dierenarts vaststellen dat jouw cavia steen in de urinewegen heeft?
De dierenarts maakt een röntgenfoto om te bekijken of er stenen in de urinewegen van de cavia aanwezig zijn. Om de precieze locatie van de steen in kaart te brengen kan de dierenarts het zinvol vinden om ook een echo te (laten) maken. 
Diagnose in het kort: 
Röntgenfoto, echografie.

Wat is er te zien op de röntgenfoto?

Blaassteen

Urethrasteen

Uretersteen

Wat kan de dierenarts voor jouw cavia doen?
De dierenarts kan een geneesmiddel voorschrijven waarmee de cavia de blaassteen kan uitplassen. Maar dit kan alleen als de steen klein genoeg is. Soms kan een steen via de plasbuis naar buiten worden geleid met behulp van massage en glijmiddel. Grotere stenen moeten vaak operatief uit de blaas verwijderd worden door een caviakundige dierenarts.

Wat kun je zelf doen?
1. Pas het dieet van de cavia aan om toekomstige stenen te voorkomen. Zie de tips hierboven bij blaasontsteking.
2. Laat je goed informeren over de mogelijkheden, risico’s en gevolgen van een operatieve behandeling.
3. Raadpleeg bij twijfel een tweede dierenarts.

Wordt de cavia geopereerd? Enkele tips:
– Doe navraag naar de ervaring van de arts met het verwijderen van blaassteen. Het kan eenvoudig zijn, maar het vereist wel ervaring en expertise.
– Vraag ook welk narcoseprotocol wordt gehanteerd. Er zijn verschillende mogelijkheden, zowel gecombineerd gas en spuitnarcose, als uitsluitend spuitnarcose. Bij de laatste mogelijkheid is het belangrijk om na te vragen of zij ervaring hebben met dat protocol specifiek bij cavia’s i.v.m. de juiste doseringen.
– Informeer ook alvast naar het nazorgbeleid van de praktijk. Accepteer in geen geval een half slapende cavia die je mee naar huis mag nemen.
– Een geopereerde cavia mag pas naar huis als deze wakker is, gepoept en gegeten heeft.

VERANTWOORDING
In de diergeneeskunde kan niet altijd geput worden uit grote klinische studies, waarin veel dieren zijn onderzocht. Nieuwe inzichten in diagnose en behandeling kunnen voortkomen uit: bestaande wetenschappelijke kennis, resultaten uit medisch onderzoek (proefdieronderzoek), specifiek diergeneeskundig onderzoek en ervaringen uit de dierenartspraktijk. Ook kan een methode of behandeling gebaseerd zijn op een combinatie van wetenschappelijke onderbouwde argumentatie t.a.v. een onderwerp en klinische ervaring uit de praktijk, een zogenaamde ‘expert opinion’.

WETENSCHAPPELIJKE REFERENTIES
Betreffende de nitraat-hypothese:
JongUn Lee, ‘Nitric Oxide in the Kidney: Its Physiological Role and Pathophysiological Implications’, Electrolyte Blood Press: 6(1): 27–34 (2008).

Betreffende blaassteen:
Edell AS, Vella DG, Sheen JC, Carotenuto SE, McKee T, Bergman PJ, ‘Retrospective analysis of risk factors, clinical features, and prognostic indicators for urolithiasis in guinea pigs: 158 cases (2009-2019)’, J Am Vet Med Assoc. 3:1-6. (2022).

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op: 26-4-2022

Inhoud van deze website is onderheven aan veranderingen, tevens beschermd met auteursrechten. Deel de link, niet de schermafbeelding!